Türkiye’nin ilk nükleer enerji projesi olan Akkuyu Nükleer Güç Santrali için bir kez daha “acele kamulaştırma” kararı alındı. Santrale ulaşımı sağlayacak bağlantı yolu için bazı araziler hızla kamulaştırılacak. Resmî gerekçe tanıdık: proje için gerekli altyapının hızla tamamlanması.
Ancak asıl soru şu: Bu projelerde neden her şey “acele”?
Bir nükleer santral, dünyanın en karmaşık ve uzun vadeli enerji yatırımlarından biridir. Planlama süreci yıllar sürer, çevresel etkiler incelenir, altyapı gereksinimleri detaylı şekilde hesaplanır. Buna rağmen yıllardır gündemde olan bir projede bağlantı yolu için bile son anda “acele kamulaştırma” kararı alınması, planlamanın ne kadar sağlıklı yürütüldüğünü sorgulatıyor.
“Acele kamulaştırma” artık istisna değil
Türkiye’de acele kamulaştırma hukuken istisnai bir yöntem olarak tanımlanır. Normal şartlarda savaş, afet veya olağanüstü durumlarda kullanılabilecek bir araçtır.
Ancak son yıllarda bu yöntem neredeyse büyük projelerin standart uygulaması haline geldi. HES’lerden otoyollara, maden projelerinden enerji yatırımlarına kadar birçok projede aynı yöntem kullanıldı.
Yani mesele sadece Akkuyu değil.
Mesele, Türkiye’de büyük projelerin giderek “önce karar, sonra planlama” anlayışıyla yürütülmesi.
Enerji bağımsızlığı söylemi, dışa bağımlı bir model
Akkuyu projesi Türkiye’nin enerji bağımsızlığını güçlendirecek stratejik bir yatırım olarak anlatılıyor. Ancak bu söylemin arkasındaki model oldukça tartışmalı.
Santral, Rusya’nın devlet nükleer şirketi Rosatom tarafından yap-sahip ol-işlet modeliyle inşa ediliyor ve işletilecek. Yani santral yalnızca Rus teknolojisiyle yapılmıyor; uzun yıllar boyunca işletme kontrolü de büyük ölçüde Rusya’nın elinde olacak.
Bu noktada şu soru kaçınılmaz hale geliyor:
Enerji bağımsızlığı hedefiyle yapılan bir yatırım, gerçekten bağımsızlık mı yaratıyor, yoksa sadece bağımlılığın biçimini mi değiştiriyor?
Kamulaştırmanın görünmeyen tarafı
Kamulaştırma kararları çoğu zaman birkaç teknik paragraf ve parsel numaralarından ibaretmiş gibi sunulur. Oysa bu kararların gerçek hayattaki karşılığı çok daha somuttur.
Bir çiftçi için toprak yalnızca ekonomik bir varlık değildir; aynı zamanda yaşam biçimidir. Bir aile için arazi yalnızca bir mülk değil, kuşaklar boyunca aktarılan bir mirastır.
Acele kamulaştırma ise bu hikâyelerin çoğunu görünmez kılar. Çünkü süreç hızlı işler, itiraz mekanizmaları sınırlı kalır ve kararlar genellikle merkezi düzeyde alınır.
Enerji politikası mı, yönetim anlayışı mı?
Türkiye’nin enerji ihtiyacı gerçek ve büyüyen bir sorun. Yeni enerji kaynakları geliştirmek zorunludur. Ancak modern enerji politikası yalnızca santral inşa etmekten ibaret değildir.
Gerçek bir enerji politikası;
• şeffaf planlama,
• yerel katılım,
• bağımsız denetim,
• ve uzun vadeli stratejik düşünme gerektirir.
Akkuyu projesinde ise kamuoyunun gördüğü şey çoğu zaman farklı:
kararlar hızla alınıyor, kamulaştırmalar hızla yapılıyor ve tartışmalar çoğu zaman kararların ardından geliyor.
Kalkınma mı, dayatma mı?
Akkuyu Nükleer Güç Santrali Türkiye’nin enerji tarihinde önemli bir dönüm noktası olabilir. Ancak büyük projelerin başarısı yalnızca üreteceği elektrik miktarıyla ölçülmez.
Bu projeler aynı zamanda bir ülkenin yönetim anlayışını da gösterir.
Eğer bir ülkede büyük projeler sürekli “acele kamulaştırma” kararlarıyla ilerliyorsa, ortada sadece bir enerji yatırımı değil, aynı zamanda demokratik planlama kültürünün zayıflaması sorunu vardır.
Enerji üretmek elbette önemli.
Ama bir ülkenin geleceğini belirleyen şey yalnızca üretilen megavatlar değil, kararların nasıl alındığıdır.
News
