Antalya Kumluca’daki Alakır Çayı üzerinde yer alan Dereköy HES’in regülatör yapısı, son dönemde etkili olan aşırı yağışların ardından oluşan selde zarar gördü. Yöre halkı ve bilim insanlarının yıllar önce dile getirdiği “arazi tahribatı sel riskini büyütür” uyarıları yeniden gündeme geldi.
Alakır Vadisi’nde “enerji” diye başlayan hikâye, bu kez selin bıraktığı hasarla manşete taşındı. Antalya’nın Kumluca ilçesinde Alakır Çayı üzerinde kurulu Dereköy HES’in regülatör yapısında, bölgedeki aşırı yağışların ardından oluşan seller nedeniyle ciddi hasar oluştuğu belirtiliyor. İronik olan şu: Vadide yıllardır tartışılan HES projelerinin yol açtığı arazi müdahaleleri ve orman kayıpları, sadece yerleşimleri ve tarımı değil, bizzat HES yapılarını da kırılgan hale getirmiş görünüyor. HES’ler çoğaldı, su yetmedi: “kâğıt üzerindeki potansiyel” sahaya uymadı
Alakır Vadisi, 2010’lu yılların başından itibaren HES projelerinin yoğunlaştığı alanlardan biri. Vadide toplam 8 HES planlandığı, itirazlara rağmen bunların 4’ünün hayata geçtiği aktarılıyor. Ancak nehir yatağına art arda kurulan tesislerin, yılın büyük bölümünde yeterli su potansiyeli bulamadığı; bazı projelerin kısa bir dönemde üretim yapabildiği öne sürülüyor. Bu tablo, daha proje aşamasındayken “su paylaşımı ve ekosistem” üzerinden yapılan itirazları yeniden görünür kılıyor.
“HES olmadı, GES deneyelim” arayışı ve el değiştiren tesis
Süreç, sadece teknik değil ekonomik bir çıkmaza da işaret ediyor. İddiaya göre Dereköy HES’i yapan şirket, tesisin üretim verimi istenen düzeye çıkmayınca güneş enerjisi seçeneğine yöneldi ve HES’e entegre GES projesi için adım attı. Ancak daha sonra tesisin el değiştirdiği, HES’in başka bir şirkete satıldığı ve entegre GES projesinin akıbetinin belirsiz kaldığı belirtiliyor. Enerji üretiminde “tek kaynağa bağımlılığı” azaltma fikri, sahada bir zorunluluk olarak kendini gösteriyor.
Üç sel, aynı hedef: Regülatör ve mansap bölgesi hasar gördü iddiası
Son yağışlarda oluşan sellerin, Dereköy HES’in regülatör yapısı ve mansap kısmındaki bazı bölümlerde hasar yarattığı kaydediliyor. Aynı sellerin çevredeki ulaşım altyapısında da zarar oluşturduğu, zararın ekonomik boyutunun “milyonlar” seviyesine ulaşabileceği aktarılıyor. Bu noktada tartışma şu eksene oturuyor: İklim değişikliğiyle artan aşırı yağış ve ani sel riskleri karşısında, dere yataklarında yapılan müdahaleler ve arazi parçalanması yeni bir kırılganlık hattı mı oluşturuyor?
Kamulaştırma tartışması: “verimli bahçeye nohut tarlası” itirazı
Dosyanın bir diğer başlığı da kamulaştırma. Proje alanındaki arazilerin büyük bölümünün özel mülkiyet olduğu; kamulaştırma sürecinde bazı parseller için belirlenen bedellerin, arazi niteliğiyle uyuşmadığı iddiaları gündeme geldi. Köylülerin düşük değer tespiti yapıldığı gerekçesiyle süreci yargıya taşıdığı ve Danıştay’da dava açtığı bilgisi paylaşılıyor. Bu tartışma, enerji projelerinin sadece ekoloji ve ekonomi değil, mülkiyet ve adalet boyutunu da büyüttüğünü gösteriyor.
2011’de gelen uyarı: “Orman tahribatı seli büyütür”
Toprak bilimi ve ekoloji alanında çalışan Prof. Dr. Doğan Kantarcı’nın, daha 2011’de vadideki tahribatın selleri artırabileceğine ilişkin uyarılar yaptığı hatırlatılıyor. Yani bugünkü sel hasarı, yalnız meteorolojik bir olay değil; havza ölçeğinde yapılan müdahalelerin birikimli etkisini yeniden tartışmaya açan bir sonuç.
Türkiye geneli için işaret fişeği: Birleşik yenilenebilir tesislere yönelim
HES’lerde su yetersizliği ve verim sorunları yaşayan şirketlerin, HES’e entegre GES/RES gibi “birleşik yenilenebilir” modellere yönelmesini düzenleyen bir DSİ genelgesinden (2021/6) söz ediliyor. 2023 itibarıyla bu çerçevede 140 başvuru yapıldığı, ülkedeki 732 HES dikkate alındığında her 5 projeden birinin bu arayışa girdiği aktarılıyor. Bu veri, Dereköy örneğinin “tekil bir kaza” olmaktan çıkıp yapısal bir eğilime işaret edebileceğini düşündürüyor.
News
